Maktabgacha taʼlim tashkilotlari pedagog xodimlarining kasbiy rivojlanishini tashkil etish
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Maktabgacha va maktab taʼlimi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi 867-son qaror mazmuni va unda belgilangan vazifalar ijrosi
2. “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirini tashkil etish
3. “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” takomillashtirilgan dasturining mazmun va mohiyati
4. “Metodik mahorat soati” tadbirida guruhlardagi ta’lim-tarbiya jarayonini kuzatishni tashkil etish
1.O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI VAZIRLAR MAHKAMASINING 867-SON QARORI MAZMUNI VA UNDA BELGILANGAN VAZIFALAR IJROSI
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini tashkil etish davlat taʼlim siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy taʼlim tizimi pedagogdan faqat mavjud bilimlar bilan cheklanib qolmaslikni, balki o‘z ustida doimiy ishlashni, kasbiy kompetensiyalarini uzluksiz rivojlantirib borishni talab etadi. Aynan shu ehtiyojlardan kelib chiqib, O‘zbekiston Respublikasida pedagog kadrlarning uzluksiz kasbiy rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan normativ-huquqiy asoslar ishlab chiqilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 867-son qarori pedagog xodimlarning uzluksiz kasbiy rivojlanishini tashkil etish borasida muhim hujjatlardan biri hisoblanadi. Ushbu qaror orqali maktabgacha va maktab taʼlimi xodimlarining kasbiy rivojlanishini yangi bosqichga olib chiqish, ularning malakasini oshirish tizimini zamonaviy talablarga moslashtirish va taʼlim sifatini barqaror taʼminlash maqsad qilib belgilangan.
867-son qarorning asosiy mazmuni pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini uzluksiz, tizimli va natijaga yo‘naltirilgan jarayon sifatida tashkil etishga qaratilgan. Qarorda pedagog kadrlarning kasbiy salohiyatini oshirish taʼlim sifati va samaradorligining asosiy omili sifatida eʼtirof etiladi. Shu bilan birga, pedagoglarning kasbiy rivojlanishi faqatgina davriy malaka oshirish bilan cheklanib qolmasligi, balki amaliy faoliyat bilan uzviy bog‘liq bo‘lishi lozimligi alohida taʼkidlanadi.
Mazkur qarorda uzluksiz kasbiy rivojlanish tizimi pedagogning butun mehnat faoliyati davomida bilim, ko‘nikma va malakalarini muntazam yangilab borishini taʼminlovchi mexanizm sifatida qaraladi. Ushbu yondashuv pedagogik faoliyatni zamonaviylashtirish, taʼlim jarayonida innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish va pedagoglarning kasbiy mahoratini oshirishga xizmat qiladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlari uchun bu talab ayniqsa muhim, chunki maktabgacha yoshdagi bolalar bilan ishlash yuqori kasbiy masʼuliyat va pedagogik mahoratni talab etadi.
867-son qarorda pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini tashkil etish bo‘yicha aniq vazifalar belgilangan. Ushbu vazifalar orasida pedagoglarning kasbiy ehtiyojlarini aniqlash, individual rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash, amaliyotga yo‘naltirilgan malaka oshirish shakllarini joriy etish va metodik xizmat faoliyatini kuchaytirish muhim o‘rin tutadi. Qarorda pedagogning shaxsiy masʼuliyati bilan bir qatorda, taʼlim tashkiloti rahbarlari va metodik xizmatning vazifalari ham aniq ko‘rsatib o‘tilgan.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 867-son qaror ijrosini taʼminlash pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini tizimli ravishda tashkil etishni talab etadi. Bu jarayonda taʼlim muassasasi rahbariyati pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga doir ichki reja va mexanizmlarni ishlab chiqishi, metodik ishlarni mazmunan boyitishi lozim. Qaror ijrosi faqat hisobotlar bilan cheklanib qolmasdan, real amaliy natijalar bilan tasdiqlanishi kerak.
Mazkur qarorda metodik faoliyatning amaliyotga yo‘naltirilganligi alohida taʼkidlanadi. Pedagoglarning kasbiy rivojlanishi bevosita ularning kundalik faoliyati, mashg‘ulotlarni tashkil etish sifati va bolalar bilan ishlash samaradorligi orqali baholanishi lozim. Shu sababli maktabgacha taʼlim tashkilotlarida metodik ishlar real pedagogik jarayon bilan chambarchas bog‘lanishi zarur.
867-son qaror maktabgacha taʼlim tashkilotlari rahbarlariga pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini muvofiqlashtirish va nazorat qilish bo‘yicha katta masʼuliyat yuklaydi. Rahbar pedagoglarning malaka oshirishda ishtirokini, metodik tadbirlarda faolligini va o‘z ustida ishlash jarayonini tizimli nazorat qilib borishi lozim. Bunda nazorat jazolashga emas, balki rivojlantirishga yo‘naltirilgan bo‘lishi talab etiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 867-son qaror ijrosining muhim natijasi sifatida pedagoglarning kasbiy faolligi va masʼuliyatining oshishi kuzatiladi. Qaror talablariga muvofiq ishlayotgan pedagog o‘z kasbiy rivojlanishini shaxsiy ehtiyoj emas, balki kasbiy majburiyat sifatida anglay boshlaydi. Bu holat pedagogik jamoada sog‘lom kasbiy muhitni shakllantirishga xizmat qiladi.
Shunday qilib, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 867-son qarori maktabgacha taʼlim tashkilotlari pedagog xodimlarining kasbiy rivojlanishini tashkil etishda asosiy normativ-huquqiy hujjat sifatida xizmat qiladi. Ushbu qaror pedagoglarning uzluksiz kasbiy rivojlanishini taʼminlash, metodik faoliyatni takomillashtirish va taʼlim sifatini oshirish uchun mustahkam huquqiy poydevor yaratadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 867-son qarori ijrosini taʼminlash pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini real amaliy jarayonga aylantirishni talab etadi. Qarorda belgilangan vazifalar faqat hujjatlarda qayd etilib qolmasdan, balki maktabgacha taʼlim tashkilotining kundalik faoliyatida izchil amalga oshirilishi zarur. Shu bois qaror ijrosi pedagogik jamoaning barcha aʼzolari, ayniqsa rahbar va metodik xizmat tomonidan puxta rejalashtirilgan bo‘lishi lozim.
867-son qaror asosida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini rejalashtirish maktabgacha taʼlim tashkilotining yillik ish rejasida alohida yo‘nalish sifatida belgilanishi kerak. Ushbu rejalashtirish pedagoglarning kasbiy ehtiyojlari, ularning bilim va ko‘nikmalari darajasi, shuningdek taʼlim muassasasining rivojlanish maqsadlariga asoslanishi lozim. Rejalashtirish jarayonida individual rivojlanish yondashuvi ustuvor bo‘lib, har bir pedagogning kasbiy o‘sish yo‘li aniqlab berilishi muhim ahamiyatga ega.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida 867-son qaror ijrosini tashkil etishda rahbarning masʼuliyati alohida o‘rin tutadi. Rahbar pedagoglarning uzluksiz kasbiy rivojlanishini tashkil etish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishi, metodik ishlarni muvofiqlashtirishi va jarayonni doimiy nazorat qilib borishi lozim. Rahbar tomonidan olib boriladigan nazorat jarayoni rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘lib, pedagoglarni qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirishga xizmat qilishi kerak.
Metodik xizmat faoliyatini kuchaytirish 867-son qaror ijrosining muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Metodik xizmat pedagoglarning kasbiy rivojlanishini taʼminlovchi asosiy bo‘g‘in sifatida faoliyat yuritishi lozim. Metodik xizmat tomonidan seminarlar, treninglar, mahorat darslari va ochiq mashg‘ulotlar tashkil etilishi pedagoglarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu tadbirlar pedagogik faoliyatdagi real muammolarni hal etishga yo‘naltirilgan bo‘lishi zarur.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 867-son qaror doirasida uzluksiz kasbiy rivojlanish jarayonini amaliyot bilan bog‘lash muhim ahamiyat kasb etadi. Pedagoglarning malaka oshirish jarayonida olgan bilimlari bevosita ularning kundalik faoliyatida qo‘llanilishi, mashg‘ulotlar sifati va bolalar bilan ishlash samaradorligida aks etishi kerak. Agar kasbiy rivojlanish amaliy natijalarga olib kelmasa, uning samaradorligi pasayadi.
Qarorda belgilangan vazifalardan yana biri — pedagoglarning kasbiy rivojlanishini baholash va monitoring qilishdir. Monitoring pedagoglarning kasbiy rivojlanish jarayoni qanday kechayotganini aniqlash, mavjud kamchiliklarni ko‘rish va ularni bartaraf etish choralarini belgilash imkonini beradi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida monitoring tizimi muntazam, shaffof va rivojlantiruvchi bo‘lishi zarur.
867-son qaror ijrosida pedagoglarning shaxsiy masʼuliyati ham muhim o‘rin tutadi. Qaror pedagogdan o‘z kasbiy rivojlanishini ongli ravishda boshqarishni, bilim va ko‘nikmalarini doimiy ravishda yangilab borishni talab etadi. Pedagog kasbiy rivojlanishni tashqi majburiyat emas, balki kasbiy zarurat sifatida qabul qilgan taqdirdagina ushbu jarayon samarali kechadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 867-son qaror ijrosini taʼminlashda jamoaviy yondashuv muhim ahamiyatga ega. Pedagoglar o‘rtasida tajriba almashish, o‘zaro o‘rganish va hamkorlik muhiti shakllantirilsa, kasbiy rivojlanish jarayoni tezlashadi va uning natijalari yanada barqaror bo‘ladi. Jamoaviy yondashuv pedagogik jamoada sog‘lom kasbiy muhitni mustahkamlaydi.
Qaror ijrosi doirasida rag‘batlantirish mexanizmlaridan foydalanish pedagoglarning kasbiy rivojlanishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Rag‘batlantirish moddiy va maʼnaviy shakllarda amalga oshirilishi mumkin. Pedagoglarning kasbiy yutuqlarini eʼtirof etish, ularni jamoa oldida tan olish va ilg‘or tajribasini ommalashtirish kasbiy faollikni kuchaytiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida 867-son qaror ijrosining yakuniy natijasi sifatida pedagoglarning kasbiy mahorati oshadi, taʼlim-tarbiya jarayoni sifati yaxshilanadi va bolalarning rivojlanish natijalari yuqori bo‘ladi. Qaror talablarining izchil va to‘liq amalga oshirilishi maktabgacha taʼlim tizimining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Shu tariqa, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 867-son qarori maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini tashkil etishda nafaqat normativ-huquqiy asos, balki amaliy faoliyatni yo‘naltiruvchi muhim mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu qaror ijrosini samarali tashkil etish pedagogik jamoaning kasbiy salohiyatini oshirish va taʼlim sifatini taʼminlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
2.“METODIK MAHORAT KUNI” VA “METODIK MAHORAT SOATI” TADBIRINI TASHKIL ETISH
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini samarali tashkil etish bevosita amaliy metodik faoliyat bilan bog‘liq. Ushbu jarayonda “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” kabi tadbirlar pedagoglarning kasbiy salohiyatini oshirish, metodik bilim va ko‘nikmalarini boyitish hamda taʼlim-tarbiya jarayonining sifatini yaxshilashda muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur tadbirlar pedagogik jamoaning kasbiy faolligini oshirish, o‘zaro tajriba almashish va innovatsion yondashuvlarni amaliyotga joriy etish uchun qulay sharoit yaratadi.
“Metodik mahorat kuni” maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik ishlarni tizimli ravishda tashkil etishga xizmat qiluvchi muhim tashkiliy shakl hisoblanadi. Ushbu tadbir, odatda, belgilangan reja asosida o‘tkazilib, pedagoglarning metodik bilimlarini mustahkamlash, ilg‘or tajribalarni o‘rganish va amaliy faoliyatga tatbiq etishga qaratiladi. Metodik mahorat kuni pedagoglarning kasbiy rivojlanishini rag‘batlantiruvchi muhitni shakllantiradi va jamoada metodik madaniyatni yuksaltiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida “Metodik mahorat kuni”ni tashkil etish jarayoni puxta rejalashtirishni talab etadi. Tadbirning maqsadi, vazifalari, mazmuni va kutilayotgan natijalari oldindan aniqlab olinishi lozim. Rejalashtirish jarayonida pedagoglarning real ehtiyojlari, mavjud muammolar va rivojlanish istiqbollari inobatga olinishi zarur. Agar metodik mahorat kuni aniq maqsadga yo‘naltirilgan holda tashkil etilsa, uning samaradorligi sezilarli darajada oshadi.
“Metodik mahorat soati” esa pedagoglarning kundalik faoliyati bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan, qisqa vaqt oralig‘ida o‘tkaziladigan, ammo mazmunan boy metodik tadbir hisoblanadi. Metodik mahorat soati pedagoglarga aniq bir metodik masala yuzasidan bilim berish, amaliy ko‘nikmalarni rivojlantirish va muammolarni birgalikda muhokama qilish imkonini yaratadi. Ushbu tadbir pedagoglarning kasbiy rivojlanishida uzluksizlikni taʼminlashga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida “Metodik mahorat soati”ni tashkil etish pedagoglarning ish yuklamasini inobatga olgan holda amalga oshirilishi lozim. Tadbirning qisqa va aniq mazmunga ega bo‘lishi pedagoglarning faol ishtirokini taʼminlaydi. Metodik mahorat soatida nazariy maʼlumotlar bilan bir qatorda amaliy mashg‘ulotlar, muhokamalar va tahlillar o‘tkazilishi pedagoglarning bilimlarini mustahkamlashga yordam beradi.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ning asosiy maqsadi pedagog xodimlarning kasbiy kompetensiyalarini rivojlantirishdan iborat. Ushbu tadbirlar orqali pedagoglar zamonaviy pedagogik texnologiyalar, yangi metod va yondashuvlar bilan tanishadi, o‘z tajribalarini tahlil qiladi va takomillashtiradi. Natijada pedagoglarning kasbiy mahorati oshib, taʼlim-tarbiya jarayonining sifati yaxshilanadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida mazkur tadbirlarni tashkil etishda rahbarning roli alohida ahamiyatga ega. Rahbar metodik mahorat kuni va metodik mahorat soatini tashkil etish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratishi, pedagoglarni faol ishtirok etishga rag‘batlantirishi va jarayonni muvofiqlashtirishi lozim. Rahbarning qo‘llab-quvvatlovi pedagoglarning ushbu tadbirlarga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ularning samaradorligini taʼminlaydi.
Metodik xizmatning faol ishtiroki metodik mahorat kuni va metodik mahorat soatini samarali tashkil etishning muhim omilidir. Metodik xizmat pedagoglar uchun metodik materiallar tayyorlaydi, tadbirlar mazmunini boyitadi va pedagoglarga amaliy yordam ko‘rsatadi. Metodik xizmat faoliyati pedagoglarning real ehtiyojlariga moslashtirilgan bo‘lishi lozim.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida metodik mahorat tadbirlarini o‘tkazishda interaktiv usullardan foydalanish ularning samaradorligini oshiradi. Munozara, guruhli ishlar, rolli o‘yinlar va amaliy mashg‘ulotlar pedagoglarni faol ishtirok etishga undaydi. Interaktiv yondashuv pedagoglarda o‘z fikrini erkin ifodalash, tajriba almashish va yangi bilimlarni o‘zlashtirish imkonini yaratadi.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ni tizimli tashkil etish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishida uzluksizlikni taʼminlaydi. Ushbu tadbirlar orqali pedagoglar o‘z ustida doimiy ishlashga odatlanadi, kasbiy bilim va ko‘nikmalarini muntazam yangilab boradi. Natijada maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik ishlar tizimli va samarali yo‘lga qo‘yiladi.
Shu tariqa, “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarini to‘g‘ri va samarali tashkil etish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashda muhim mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu tadbirlar pedagoglarning metodik mahoratini oshirish, taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtirish va maktabgacha taʼlim tashkilotining umumiy rivojlanishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarini samarali tashkil etish ularning mazmunini puxta rejalashtirish va amaliy faoliyat bilan uzviy bog‘lashni talab etadi. Ushbu tadbirlar faqat nazariy maʼlumotlar berish bilan cheklanib qolmasdan, balki pedagoglarning kundalik faoliyatida uchraydigan muammolarni hal etishga qaratilgan bo‘lishi lozim. Shu sababli metodik mahorat tadbirlarini tashkil etishda real pedagogik vaziyatlar, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari asosiy eʼtiborga olinadi.
Metodik mahorat kuni va metodik mahorat soati mazmunini rejalashtirish pedagoglarning kasbiy ehtiyojlari va taʼlim tashkilotining rivojlanish maqsadlariga asoslanishi zarur. Rejalashtirish jarayonida pedagoglarning bilim va ko‘nikmalari darajasi, tajribasi, shuningdek taʼlim-tarbiya jarayonida yuzaga kelayotgan muammolar tahlil qilinadi. Ushbu tahlil asosida metodik tadbirlarning mavzulari, shakllari va usullari aniqlanadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik mahorat tadbirlarini amaliyotga yo‘naltirish ularning samaradorligini oshiradi. Tadbirlar davomida ochiq mashg‘ulotlar, mahorat darslari, amaliy mashqlar va tahliliy muhokamalar tashkil etilishi pedagoglarning nazariy bilimlarini amaliy ko‘nikmalarga aylantirishga yordam beradi. Bu jarayonda pedagoglar o‘z faoliyatini tahlil qilish, xatolarni aniqlash va ularni bartaraf etish yo‘llarini o‘rganadi.
“Metodik mahorat kuni”ni tashkil etishda jamoaviy yondashuv muhim ahamiyatga ega. Tadbir davomida pedagoglar guruhlar bo‘lib ishlashi, muammolarni birgalikda muhokama qilishi va yechimlar ishlab chiqishi metodik ishlarning samaradorligini oshiradi. Jamoaviy yondashuv pedagoglar o‘rtasida hamkorlikni mustahkamlaydi va sog‘lom kasbiy muhitni shakllantiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida “Metodik mahorat soati”ning amaliy ahamiyati uning qisqa vaqt ichida aniq natijaga yo‘naltirilganligi bilan belgilanadi. Metodik mahorat soati davomida pedagoglarga aniq bir metodik masala yuzasidan tavsiyalar beriladi, amaliy mashqlar bajariladi va natijalar muhokama qilinadi. Ushbu yondashuv pedagoglarning kasbiy rivojlanishida uzluksizlikni taʼminlaydi.
Metodik mahorat tadbirlarida ilg‘or pedagogik tajribalarni o‘rganish va ommalashtirish muhim vazifalardan biridir. Ilg‘or tajribaga ega pedagoglarning faoliyati tahlil qilinadi, ularning samarali ishlash usullari jamoaga taqdim etiladi va amaliyotga tatbiq etiladi. Bu jarayon pedagoglarning kasbiy faolligini oshiradi va taʼlim-tarbiya jarayonining sifatini yaxshilaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida metodik mahorat tadbirlarini baholash va tahlil qilish ularning samaradorligini aniqlash imkonini beradi. Baholash jarayonida pedagoglarning faol ishtiroki, o‘zlashtirilgan bilim va ko‘nikmalar, shuningdek taʼlim-tarbiya jarayonidagi o‘zgarishlar inobatga olinadi. Tahlil natijalari asosida kelgusidagi metodik tadbirlar mazmuni va shakllari takomillashtiriladi.
Monitoring va tahlil tizimini joriy etish metodik mahorat tadbirlarining barqarorligini taʼminlaydi. Monitoring orqali pedagoglarning kasbiy rivojlanish darajasi, metodik tadbirlarning taʼlim sifati bilan bog‘liqligi va erishilgan natijalar aniqlanadi. Monitoring natijalari rahbariyat va metodik xizmat tomonidan tahlil qilinib, zarur tuzatishlar kiritiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik mahorat tadbirlarini tashkil etishda rag‘batlantirish mexanizmlaridan foydalanish pedagoglarning ushbu jarayonga bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Pedagoglarning faol ishtiroki va kasbiy yutuqlari eʼtirof etilib, ularning ilg‘or tajribasi ommalashtiriladi. Rag‘batlantirish pedagoglarda o‘z ustida ishlashga bo‘lgan ichki ehtiyojni kuchaytiradi.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarini uzluksiz tashkil etish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini tizimli ravishda taʼminlaydi. Ushbu tadbirlar pedagoglarning kasbiy bilim va ko‘nikmalarini muntazam yangilab borishiga, metodik madaniyatini yuksaltirishga va taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarini samarali tashkil etish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashning muhim amaliy mexanizmi hisoblanadi. Ushbu tadbirlar izchil va tizimli amalga oshirilgan taqdirdagina pedagoglarning kasbiy salohiyati oshadi, taʼlim-tarbiya jarayonining sifati barqaror yaxshilanadi va maktabgacha taʼlim tashkilotining rivojlanishiga xizmat qilad
3.“METODIK MAHORAT KUNI” VA “METODIK MAHORAT SOATI” TAKOMILLASHTIRILGAN DASTURINING MAZMUN VA MOHIYATI
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashda takomillashtirilgan metodik dasturlar muhim o‘rin egallaydi. “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarining samaradorligi bevosita ularning mazmuni, tuzilishi va pedagogik ehtiyojlarga mosligi bilan belgilanadi. Shu bois ushbu tadbirlar uchun ishlab chiqiladigan dasturlar anʼanaviy yondashuvlardan farqli ravishda, zamonaviy taʼlim talablariga mos, amaliyotga yo‘naltirilgan va natijadorlikka qaratilgan bo‘lishi lozim.
Takomillashtirilgan metodik dastur pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini uzluksiz taʼminlashga xizmat qiluvchi muhim hujjat hisoblanadi. Ushbu dastur pedagoglarning bilim, ko‘nikma va malakalarini chuqurlashtirish, metodik savodxonligini oshirish va innovatsion yondashuvlarni amaliyotga joriy etishga yo‘naltiriladi. Maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik dastur pedagogik jamoaning real ehtiyojlari va rivojlanish istiqbollarini hisobga olgan holda ishlab chiqilishi zarur.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” uchun ishlab chiqiladigan takomillashtirilgan dastur mazmuni pedagogik faoliyatning asosiy yo‘nalishlarini qamrab olishi lozim. Dasturda bolalar bilan ishlash metodikasi, taʼlim-tarbiya jarayonini rejalashtirish, pedagogik texnologiyalarni qo‘llash, innovatsion yondashuvlar va refleksiv faoliyat masalalari alohida o‘rin egallaydi. Ushbu mazmun pedagoglarning kasbiy faoliyatini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida takomillashtirilgan metodik dastur mohiyati pedagog xodimlarni faqat bilim bilan qurollantirish emas, balki ularni mustaqil fikrlashga, o‘z faoliyatini tahlil qilishga va ijodiy yondashuvlarni qo‘llashga o‘rgatishdan iborat. Dastur pedagoglarda kasbiy refleksiya ko‘nikmalarini rivojlantirish orqali taʼlim sifati va samaradorligini oshirishga qaratiladi.
Takomillashtirilgan dasturda amaliy yo‘naltirilganlik asosiy prinsip sifatida belgilanishi lozim. Pedagoglar metodik mahorat tadbirlarida olgan bilimlarini bevosita o‘z guruhlarida qo‘llash imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak. Shu maqsadda dasturda ochiq mashg‘ulotlar, amaliy mashqlar, kuzatuv va tahlil jarayonlariga keng o‘rin beriladi. Bu yondashuv pedagoglarning kasbiy rivojlanishida real natijalarga erishishni taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida takomillashtirilgan metodik dastur mazmunini ishlab chiqishda individual yondashuv muhim ahamiyatga ega. Har bir pedagogning tajribasi, kasbiy darajasi va ehtiyojlari turlicha bo‘lgani sababli, dastur mazmuni moslashuvchan bo‘lishi zarur. Moslashuvchan dastur pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va ularni faol ishtirok etishga undaydi.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” tadbirlarining takomillashtirilgan dasturi pedagogik jamoada sog‘lom kasbiy muhitni shakllantirishga xizmat qiladi. Ushbu dastur orqali pedagoglar o‘zaro tajriba almashadi, ilg‘or ish usullarini o‘rganadi va ularni amaliyotga tatbiq etadi. Jamoaviy o‘rganish muhiti pedagoglarning kasbiy salohiyatini oshiradi va taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida takomillashtirilgan metodik dastur mohiyatida uzluksizlik tamoyili muhim o‘rin tutadi. Dastur pedagoglarning kasbiy rivojlanishini bir martalik tadbir sifatida emas, balki doimiy jarayon sifatida tashkil etishni ko‘zda tutadi. Uzluksizlik tamoyili pedagoglarning kasbiy o‘sishini barqaror va izchil taʼminlaydi.
Takomillashtirilgan metodik dastur orqali pedagoglarning innovatsion faoliyatini rivojlantirish zamonaviy taʼlim talablariga mos keladi. Dasturda yangi pedagogik texnologiyalar, interaktiv usullar va raqamli vositalardan foydalanish masalalariga alohida eʼtibor qaratiladi. Bu esa pedagoglarning zamonaviy taʼlim muhitiga moslashuvini tezlashtiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida metodik dastur mazmunining taʼlim sifati bilan bog‘liqligi uning asosiy ko‘rsatkichlaridan biri hisoblanadi. Agar metodik dastur pedagoglarning kasbiy faoliyatida ijobiy o‘zgarishlarga olib kelsa, bu bevosita bolalar bilan ishlash sifati va ularning rivojlanish natijalarida aks etadi. Shu sababli takomillashtirilgan dastur natijadorlikka yo‘naltirilgan bo‘lishi lozim.
Shunday qilib, “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” uchun ishlab chiqiladigan takomillashtirilgan dastur mazmun va mohiyat jihatidan pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan kompleks tizim sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu dastur pedagoglarning metodik mahoratini oshirish, taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtirish va maktabgacha taʼlim tashkilotining rivojlanishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida takomillashtirilgan metodik dasturning samaradorligi uning puxta ishlab chiqilgan tuzilmasi va amaliyotga to‘liq yo‘naltirilganligi bilan belgilanadi. Dastur nafaqat nazariy bilimlarni berishga, balki pedagog xodimlarning kundalik faoliyatida duch keladigan real pedagogik vaziyatlarni tahlil qilish va ularni samarali hal etishga qaratilgan bo‘lishi lozim. Shu jihatdan, takomillashtirilgan metodik dastur pedagoglarning kasbiy rivojlanishida faol, ongli va ijodiy ishtirokini taʼminlovchi mexanizm sifatida namoyon bo‘ladi.
Takomillashtirilgan dastur tuzilmasi izchil va mantiqiy bo‘lishi zarur. Unda metodik mahorat tadbirlarining maqsadi, vazifalari, mazmuni, amalga oshirish shakllari va kutilayotgan natijalari aniq belgilab berilishi lozim. Bunday tuzilma pedagoglarga metodik faoliyatning umumiy yo‘nalishini anglash, o‘z ishtirokini rejalashtirish va natijalarga erishish imkonini beradi. Tuzilmaning aniqligi metodik ishlarning samaradorligini oshiradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida takomillashtirilgan metodik dasturni amalga oshirish mexanizmlari muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu mexanizmlar pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga xizmat qiluvchi aniq amaliy tadbirlarni o‘z ichiga oladi. Ochiq mashg‘ulotlar, mahorat darslari, amaliy treninglar, kuzatuv va tahlil ishlari metodik dastur ijrosining asosiy vositalari hisoblanadi. Bu tadbirlar pedagoglarning nazariy bilimlarini mustahkamlash va amaliy ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi.
Takomillashtirilgan dasturda pedagogik jarayonni kuzatish va tahlil qilish alohida o‘rin tutadi. Pedagoglarning mashg‘ulotlarini kuzatish orqali ularning metodik yondashuvlari, bolalar bilan ishlash usullari va pedagogik muloqot madaniyati tahlil qilinadi. Ushbu tahlil rivojlantiruvchi xarakterga ega bo‘lib, pedagoglarga o‘z faoliyatini takomillashtirish bo‘yicha aniq tavsiyalar berishga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida takomillashtirilgan metodik dastur doirasida refleksiv faoliyatni tashkil etish muhim ahamiyatga ega. Refleksiya pedagoglarning o‘z faoliyatini tahlil qilish, erishilgan natijalarni baholash va kelgusidagi rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlash imkonini beradi. Refleksiv yondashuv pedagoglarda kasbiy o‘sishga nisbatan ongli munosabatni shakllantiradi va uzluksiz rivojlanishga zamin yaratadi.
Dastur ijrosida rahbar va metodistning muvofiqlashtiruvchi roli muhim hisoblanadi. Rahbar va metodist metodik tadbirlarning o‘z vaqtida va sifatli o‘tkazilishini taʼminlaydi, pedagoglarning faol ishtirokini rag‘batlantiradi va jarayonni doimiy nazorat qiladi. Ularning hamkorligi metodik dastur ijrosining izchilligini va samaradorligini taʼminlaydi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida takomillashtirilgan metodik dastur orqali ilg‘or pedagogik tajribalarni aniqlash va ommalashtirish muhim vazifalardan biridir. Ilg‘or tajribaga ega pedagoglarning faoliyati tahlil qilinib, ularning samarali ish usullari metodik tadbirlarda taqdim etiladi. Ushbu tajribalar jamoa tomonidan o‘rganilib, amaliyotga tatbiq etiladi. Bu jarayon pedagogik jamoada innovatsion muhitni shakllantiradi.
Takomillashtirilgan metodik dasturda monitoring va baholash tizimi alohida ahamiyat kasb etadi. Monitoring orqali metodik dastur tadbirlarining pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga taʼsiri aniqlanadi. Baholash jarayoni shaffof, adolatli va rivojlantiruvchi bo‘lishi lozim. Monitoring natijalari asosida dastur mazmuniga zarur tuzatishlar kiritiladi va u yanada takomillashtiriladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida takomillashtirilgan metodik dastur natijadorligi pedagoglarning kasbiy faoliyatidagi ijobiy o‘zgarishlar, metodik mahoratining oshishi va taʼlim-tarbiya jarayoni sifatining yaxshilanishi orqali namoyon bo‘ladi. Ushbu natijalar bolalar bilan ishlash samaradorligida, ularning rivojlanish darajasida va taʼlim muassasasining umumiy faoliyatida aks etadi.
Takomillashtirilgan metodik dastur barqarorligini taʼminlash muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Barqarorlik metodik tadbirlarning bir martalik bo‘lib qolmasdan, muntazam va izchil amalga oshirilishini anglatadi. Buning uchun metodik dastur maktabgacha taʼlim tashkilotining yillik ish rejasiga integratsiya qilinishi va uzoq muddatli rivojlanish strategiyasi bilan uyg‘unlashtirilishi lozim.
“Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati” uchun ishlab chiqilgan takomillashtirilgan metodik dastur mazmuni va mohiyati jihatidan pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan puxta va tizimli mexanizm hisoblanadi. Ushbu dastur izchil amalga oshirilgan taqdirda pedagoglarning metodik mahorati oshadi, taʼlim-tarbiya jarayoni takomillashadi va maktabgacha taʼlim tashkilotining rivojlanishi barqaror taʼminlanadi.
4.“METODIK MAHORAT SOATI” TADBIRIDA GURUHLARDAGI TAʼLIM-TARBIYA JARAYONINI KUZATISHNI TASHKIL ETISH
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashda taʼlim-tarbiya jarayonini bevosita kuzatish eng samarali metodik vositalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, “Metodik mahorat soati” doirasida guruhlardagi taʼlim-tarbiya jarayonini kuzatishni tashkil etish pedagoglarning amaliy faoliyatini tahlil qilish, metodik xatolarni aniqlash va kasbiy mahoratini takomillashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Kuzatuv orqali pedagogik faoliyat real holatda o‘rganiladi va metodik ishlar hayot bilan bevosita bog‘lanadi.
Taʼlim-tarbiya jarayonini kuzatish pedagogning kundalik faoliyatini obyektiv baholash imkonini beradi. Kuzatuv jarayonida pedagogning bolalar bilan muloqoti, mashg‘ulotni tashkil etish usullari, taʼlim texnologiyalaridan foydalanishi va tarbiyaviy yondashuvlari tahlil qilinadi. Ushbu tahlil pedagogga o‘z faoliyatini chuqurroq anglash va takomillashtirish yo‘nalishlarini aniqlash imkonini yaratadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida “Metodik mahorat soati” doirasida kuzatuvni tashkil etish rejalashtirilgan va tizimli bo‘lishi lozim. Kuzatuvning maqsadi, vazifalari va mezonlari oldindan aniq belgilab olinishi zarur. Agar kuzatuv aniq mezonlar asosida olib borilsa, u subyektiv baholashdan xoli bo‘ladi va rivojlantiruvchi xarakter kasb etadi.
Kuzatuv jarayonining asosiy maqsadi pedagogni tanqid qilish emas, balki uning kasbiy rivojlanishiga ko‘maklashishdan iborat. Shu sababli kuzatuv pedagog uchun psixologik bosim emas, balki metodik yordam manbai sifatida qabul qilinishi lozim. Buning uchun kuzatuv ochiq, shaffof va do‘stona muhitda amalga oshirilishi zarur.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida kuzatuvni tashkil etishda rahbar va metodistning roli alohida ahamiyatga ega. Rahbar va metodist kuzatuv jarayonini to‘g‘ri yo‘naltirishi, pedagoglarni ushbu jarayonga tayyorlashi va ularni qo‘llab-quvvatlashi kerak. Ular kuzatuv natijalarini pedagog bilan birgalikda muhokama qilib, rivojlanish uchun aniq tavsiyalar berishi lozim.
Kuzatuv jarayonida pedagogik jarayonning barcha jihatlari eʼtiborga olinadi. Jumladan, mashg‘ulotning tuzilishi, metodlarning mosligi, bolalarning faolligi, individual yondashuv, tarbiyaviy ishlarning samaradorligi va pedagogik muloqot madaniyati tahlil qilinadi. Ushbu kompleks yondashuv pedagogik faoliyatni har tomonlama baholash imkonini beradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida “Metodik mahorat soati” doirasidagi kuzatuv pedagoglarning kasbiy refleksiyasini rivojlantiradi. Kuzatuvdan so‘ng pedagog o‘z faoliyatini tahlil qiladi, kuchli va zaif tomonlarini aniqlaydi hamda kelgusida o‘z ustida ishlash yo‘nalishlarini belgilaydi. Refleksiya pedagogning kasbiy o‘sishida muhim omil hisoblanadi.
Kuzatuv natijalarini tizimli qayd etish metodik ishlarning samaradorligini oshiradi. Kuzatuv davomida aniqlangan holatlar yozma shaklda qayd etilib, keyinchalik tahlil qilinadi. Ushbu maʼlumotlar pedagogning individual rivojlanish rejasini ishlab chiqishda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida kuzatuv orqali ilg‘or pedagogik tajribalarni aniqlash imkoniyati ham yaratiladi. Tajribali va yuqori natijalarga erishayotgan pedagoglarning faoliyati kuzatuv asosida tahlil qilinib, ularning samarali ish usullari jamoaga taqdim etiladi. Bu jarayon ilg‘or tajribalarni ommalashtirishga xizmat qiladi.
Shu tariqa, “Metodik mahorat soati” tadbirida guruhlardagi taʼlim-tarbiya jarayonini kuzatishni tashkil etish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashda muhim metodik vosita sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu jarayon pedagogik faoliyatni real holatda o‘rganish, tahlil qilish va takomillashtirish imkonini beradi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida taʼlim-tarbiya jarayonini kuzatish natijalarini tahlil qilish metodik ishlarning eng muhim bosqichlaridan biri hisoblanadi. Kuzatuv jarayonida to‘plangan maʼlumotlar pedagog xodimlarning kasbiy faoliyatini chuqur o‘rganish, mavjud muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar ishlab chiqish imkonini beradi. Agar kuzatuv natijalari puxta tahlil qilinmasa, metodik ishlarning samaradorligi sezilarli darajada pasayadi.
Kuzatuv natijalarini tahlil qilish jarayoni rivojlantiruvchi va konstruktiv xarakterga ega bo‘lishi lozim. Ushbu jarayonda pedagogning faoliyati tanqidiy baholanmaydi, balki kasbiy rivojlanishga yo‘naltirilgan tahlil amalga oshiriladi. Pedagog bilan o‘zaro suhbat, fikr almashish va muhokama orqali uning faoliyatidagi ijobiy jihatlar hamda takomillashtirish talab etiladigan tomonlar aniqlanadi. Bunday yondashuv pedagogning kasbiy o‘sishiga ijobiy taʼsir ko‘rsatadi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida kuzatuv natijalarini baholash mezonlari oldindan aniq belgilangan bo‘lishi zarur. Baholash mezonlari pedagogik jarayonning barcha asosiy jihatlarini qamrab olishi kerak. Jumladan, mashg‘ulotning maqsadga yo‘naltirilganligi, metodlarning mosligi, bolalarning faolligi, individual yondashuv, tarbiyaviy ishlarning samaradorligi va pedagogik muloqot madaniyati baholash mezonlarining asosini tashkil etadi. Aniq mezonlar baholashning obyektivligini taʼminlaydi.
Kuzatuv natijalarini pedagog bilan birgalikda muhokama qilish muhim ahamiyatga ega. Ushbu muhokama jarayonida pedagog o‘z faoliyatiga nisbatan fikr bildiradi, o‘zini baholaydi va rivojlanish yo‘nalishlarini aniqlaydi. O‘z-o‘zini baholash pedagogda masʼuliyat hissini oshiradi va kasbiy refleksiyani rivojlantiradi. Shu tariqa kuzatuv natijalari pedagogning kasbiy rivojlanishiga xizmat qiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida kuzatuv natijalariga asoslangan individual rivojlanish rejalarini ishlab chiqish muhim bosqich hisoblanadi. Individual rivojlanish rejasi pedagogning kasbiy ehtiyojlari, kuchli va zaif tomonlari asosida tuziladi. Ushbu reja pedagogga o‘z ustida tizimli ishlash, bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirish hamda metodik mahoratini oshirish imkonini beradi.
Kuzatuv natijalarini umumlashtirish va jamoa miqyosida tahlil qilish metodik ishlarning samaradorligini oshiradi. Umumlashtirilgan tahlil orqali maktabgacha taʼlim tashkilotida mavjud umumiy muammolar, rivojlanish ehtiyojlari va ilg‘or tajribalar aniqlanadi. Ushbu maʼlumotlar asosida metodik ishlarning umumiy yo‘nalishlari belgilanadi va keyingi metodik tadbirlar mazmuni takomillashtiriladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotida kuzatuv natijalarini metodik xizmat faoliyati bilan uyg‘unlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Metodik xizmat kuzatuv natijalariga tayanib seminarlar, treninglar va metodik mashg‘ulotlar tashkil etadi. Bu tadbirlar pedagoglarning aniqlangan ehtiyojlariga mos bo‘lib, ularning kasbiy rivojlanishini samarali taʼminlaydi.
Monitoring tizimini joriy etish kuzatuv va tahlil jarayonlarining uzluksizligini taʼminlaydi. Monitoring orqali pedagoglarning kasbiy rivojlanishidagi o‘zgarishlar, amalga oshirilgan metodik chora-tadbirlarning samaradorligi va erishilgan natijalar aniqlanadi. Monitoring natijalari asosida metodik ishlar strategiyasiga zarur tuzatishlar kiritiladi.
Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida kuzatuv natijalariga asoslangan rag‘batlantirish mexanizmlaridan foydalanish pedagoglarning kasbiy faolligini oshiradi. Yuqori natijalarga erishgan pedagoglarning faoliyati eʼtirof etilib, ularning ilg‘or tajribasi ommalashtiriladi. Rag‘batlantirish pedagoglarda kasbiy o‘sishga bo‘lgan ichki ehtiyojni kuchaytiradi.
Kuzatuv natijalarini hujjatlashtirish metodik ishlarning tizimliligini taʼminlaydi. Kuzatuv materiallari, tahlil xulosalari va tavsiyalar yozma shaklda rasmiylashtirilib, keyinchalik metodik ishlarni rejalashtirishda foydalaniladi. Hujjatlashtirish pedagoglarning kasbiy rivojlanish jarayonini izchil boshqarish imkonini beradi.
“Metodik mahorat soati” tadbirida guruhlardagi taʼlim-tarbiya jarayonini kuzatish va uning natijalarini tahlil qilish pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini taʼminlashda muhim metodik mexanizm hisoblanadi. Kuzatuv natijalariga asoslangan tahlil, baholash va rivojlantiruvchi chora-tadbirlar pedagoglarning metodik mahoratini oshirishga, taʼlim-tarbiya jarayonini takomillashtirishga va maktabgacha taʼlim tashkilotining umumiy rivojlanishiga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. – Toshkent, amaldagi tahrir.
2. O‘zbekiston Respublikasi “Taʼlim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. “Maktabgacha va maktab taʼlimi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida” 867-son qarori. – Toshkent.
4. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi”. – Toshkent: O‘zbekiston, 2022.
5. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida metodik xizmat faoliyatini tashkil etish bo‘yicha meʼyoriy hujjatlar. – Toshkent.
6. O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi. Pedagog xodimlarning uzluksiz kasbiy rivojlanishini tashkil etish bo‘yicha metodik tavsiyalar. – Toshkent.
7. Sattorov A. Maktabgacha taʼlimda menejment va metodik ishlarni tashkil etish. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
8. To‘xtayeva G. Pedagog xodimlarning kasbiy kompetensiyasini rivojlantirish nazariyasi va amaliyoti. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
9. Xudoyberdiyev M. Pedagogik jamoani boshqarish va metodik faoliyat asoslari. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
10. Rahimov B. Taʼlim muassasalarida metodik xizmat va pedagogik mahoratni rivojlantirish. – Toshkent, 2019.
11. Ismoilov R. Pedagogik mahorat va kasbiy o‘sish psixologiyasi. – Toshkent, 2018.
12. Karimov I.A. Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Maʼnaviyat, 2008.
13. Mirziyoyev Sh.M. Inson manfaatlari – oliy qadriyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
14. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida “Metodik mahorat kuni” va “Metodik mahorat soati”ni tashkil etish bo‘yicha uslubiy qo‘llanma. – Toshkent.
15. Pedagog xodimlarning kasbiy rivojlanishini baholash va monitoring qilish bo‘yicha uslubiy materiallar. – Toshkent.
16. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida ilg‘or pedagogik tajribalarni aniqlash va ommalashtirish bo‘yicha metodik tavsiyalar. – Toshkent.