Mavzu- Maktabgacha taʼlim tashkiloti va maktab hamkorligini taʼminlash
1. MTT va maktab hamkorligining maqsad va vazifalari.
2. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik shakllari.
3. Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning (direktorning) roli.
4. Hamkorlik samaradorligini oshirish yo‘llari.
1. MTT va maktab hamkorligining maqsad va vazifalari.
Zamonaviy taʼlim tizimida maktabgacha taʼlim tashkiloti (MTT) va maktab o‘rtasidagi hamkorlik uzluksiz taʼlimning muhim tarkibiy qismi sifatida qaraladi. Ushbu hamkorlik bolani taʼlimning bir bosqichidan ikkinchi bosqichiga og‘riqsiz, psixologik va pedagogik jihatdan puxta tayyor holda o‘tkazishni taʼminlashga xizmat qiladi. MTT va maktab hamkorligi tasodifiy yoki formal tadbirlar majmui emas, balki uzluksizlik, izchillik va uyg‘unlik tamoyillariga asoslangan tizimli pedagogik jarayondir.MTT va maktab hamkorligining asosiy maqsadi bolalarning maktab taʼlimiga har tomonlama tayyorgarligini taʼminlash, ularning intellektual, ijtimoiy, psixologik va jismoniy rivojlanishida uzviylikni yaratishdan iborat. Bolaning maktabga moslashuvi faqat savodga tayyorgarlik bilan cheklanib qolmasdan, balki unda o‘qishga bo‘lgan ijobiy munosabat, mustaqil faoliyat yuritish ko‘nikmalari va ijtimoiy muloqot madaniyatini shakllantirishni ham o‘z ichiga oladi. Taʼlim bosqichlari o‘rtasidagi uzviylik aynan MTT va maktab hamkorligi orqali taʼminlanadi.Hamkorlikning muhim maqsadlaridan biri bu taʼlim mazmunining uzluksizligini taʼminlashdir. Maktabgacha taʼlimda berilayotgan bilim, ko‘nikma va malakalar maktab taʼlimi talablari bilan mantiqan bog‘langan bo‘lishi lozim. Bu jarayonda MTT va maktab pedagoglari o‘rtasida o‘quv mazmuni, metodlar va yondashuvlar bo‘yicha o‘zaro kelishuv zarur. Mazmuniy uyg‘unlik taʼminlanmaganda, bola maktabda qiyinchiliklarga duch keladi va o‘quv faoliyatiga moslashish jarayoni cho‘ziladi.
MTT va maktab hamkorligining yana bir muhim maqsadi bu bolaning individual rivojlanish xususiyatlarini hisobga olishdir. Har bir bola maktabga turli darajadagi tayyorgarlik, qiziqish va qobiliyat bilan keladi. MTT va maktab pedagoglari o‘rtasidagi axborot almashinuvi orqali bolaning rivojlanish darajasi, kuchli va qo‘llab-quvvatlashga muhtoj jihatlari aniqlanadi. Individual yondashuvni taʼminlash hamkorlikning muhim maqsadlaridan biri sifatida namoyon bo‘ladi.Hamkorlikning vazifalaridan biri bu pedagogik talablarning uzviyligini shakllantirishdir. Maktabgacha taʼlimda qo‘yiladigan talablar bilan maktabdagi o‘quv intizomi va taʼlim talablari o‘rtasida keskin tafovut bo‘lmasligi kerak. MTT va maktab hamkorligi orqali tarbiyaviy yondashuvlar, bolaga qo‘yiladigan talablar va baholash usullari izchil yo‘lga qo‘yiladi. Pedagogik izchillik bolada ishonch va barqarorlik hissini shakllantiradi.MTT va maktab hamkorligining muhim vazifalaridan yana biri bu bolaning psixologik tayyorgarligini taʼminlashdir. Maktabga o‘tish davri bolalar uchun stressli bo‘lishi mumkin. Ushbu jarayonda MTT va maktab psixologlari hamkorlikda ishlashi, bolalarda o‘qituvchiga nisbatan ijobiy munosabat, jamoada ishlash ko‘nikmalari va o‘zini tutish madaniyatini shakllantirishi lozim. Psixologik moslashuvni yengillashtirish hamkorlikning asosiy vazifalaridan biridir.Hamkorlikning yana bir vazifasi bu ota-onalar bilan ishlashda uzviylikni taʼminlashdir. Ota-onalar uchun bola MTTdan maktabga o‘tayotgan davrda ko‘plab savollar va tashvishlar yuzaga keladi. MTT va maktab tomonidan olib boriladigan qo‘shma tushuntirish ishlari, seminarlar va maslahatlar ota-onalarning pedagogik savodxonligini oshiradi. Oila–MTT–maktab uchligi asosida olib borilgan hamkorlik bolaga nisbatan yagona tarbiyaviy muhitni yaratadi.MTT va maktab hamkorligining muhim vazifalaridan biri bu taʼlim jarayonida metodik uyg‘unlikni taʼminlashdir. MTT tarbiyachilari va maktab boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasida metodik uchrashuvlar, tajriba almashish va ochiq mashg‘ulotlar tashkil etilishi zarur. Bu jarayon orqali pedagoglar bir-birining ish uslubi va talablarini chuqurroq tushunadi. Metodik hamkorlik taʼlim sifati oshishiga xizmat qiladi.
Hamkorlikning muhim maqsadlaridan biri bu ijtimoiy kompetensiyalarni shakllantirishdir. MTTda boshlangan ijtimoiylashuv jarayoni maktabda davom ettirilishi zarur. Bolalarda muloqot madaniyati, jamoada ishlash, qoidalarga rioya qilish kabi ko‘nikmalar izchil rivojlantiriladi. Ijtimoiy moslashuv uzluksiz taʼlimning muhim natijasi hisoblanadi. MTT va maktab hamkorligining vazifalaridan yana biri bu erta aniqlash va qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini yo‘lga qo‘yishdir. Bolalarda o‘rganishdagi qiyinchiliklar, nutq muammolari yoki ijtimoiy moslashuvdagi kamchiliklar MTT bosqichidayoq aniqlanib, maktab bilan hamkorlikda individual yordam choralari belgilanadi. Profilaktik yondashuv bolaning keyingi taʼlim bosqichida muvaffaqiyatli bo‘lishiga xizmat qiladi.Hamkorlikning muhim vazifalaridan biri bu taʼlim muassasalari o‘rtasida axborot almashuvini taʼminlashdir. Bolaning rivojlanishi, qiziqishlari va xulq-atvori bo‘yicha maʼlumotlar maktab pedagoglariga yetkazilganda, taʼlim jarayoni uzluksiz va samarali tashkil etiladi. Axborot uzluksizligi hamkorlikning amaliy natijasini belgilaydi.MTT va maktab hamkorligining maqsad va vazifalari uzviy ravishda bolani markazga qo‘ygan holda shakllanadi. Ushbu hamkorlik orqali taʼlim bosqichlari o‘rtasida uzluksizlik yaratiladi, pedagogik jarayonlar uyg‘unlashtiriladi va bolalarning maktab hayotiga tayyorligi taʼminlanadi. MTT va maktab hamkorligi zamonaviy taʼlim tizimining muhim bo‘g‘ini sifatida bolalarning muvaffaqiyatli taʼlim yo‘lini belgilab beradi.MTT va maktab hamkorligini taʼminlash jarayonida muhim yo‘nalishlardan biri bu taʼlim muhitlarini uyg‘unlashtirishdir. Maktabgacha taʼlim muhitida ustuvor bo‘lgan o‘yin faoliyati, erkin muloqot va qiziqishga asoslangan yondashuvlar maktab muhitidagi tartib, rejali o‘quv faoliyati va masʼuliyat bilan mantiqan bog‘lanishi zarur. Ushbu uyg‘unlik bolaning taʼlim muhitidagi keskin o‘zgarishlarni og‘riqsiz qabul qilishiga xizmat qiladi. Muvofiqlashtirilgan taʼlim muhiti bolaning o‘ziga bo‘lgan ishonchini saqlab qolishga yordam beradi.MTT va maktab hamkorligining muhim vazifalaridan biri bu taʼlim jarayonida terminologik va metodik izchillikni shakllantirishdir. Maktabgacha taʼlimda qo‘llaniladigan tushunchalar, ko‘rsatmalar va pedagogik usullar maktab bosqichida keskin farq qilsa, bola uchun tushunmovchilik yuzaga keladi. Shu sababli pedagoglar o‘rtasida ishlatiladigan metodik til, topshiriqlar tuzilishi va faoliyat turlari bosqichma-bosqich murakkablashib borishi lozim. Metodik moslashuv hamkorlikning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.Hamkorlikning yana bir muhim yo‘nalishi bu pedagogik kuzatuv natijalarini uzatish mexanizmini yo‘lga qo‘yishdir. MTTda bolalar faoliyati, xulqi, qiziqishlari va rivojlanish dinamikasi bo‘yicha olib borilgan tizimli kuzatuvlar maktab pedagoglari uchun muhim axborot manbai bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu maʼlumotlar asosida maktabda taʼlim jarayoni individual ehtiyojlarga moslashtiriladi. Kuzatuvga asoslangan uzviylik bolalarning maktabga moslashuvini osonlashtiradi.MTT va maktab hamkorligining muhim vazifalaridan biri bu pedagoglar o‘rtasida professional muloqot madaniyatini rivojlantirishdir. Tarbiyachilar va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasidagi muloqot tajriba almashish, o‘zaro tushunish va kasbiy qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi. Ushbu jarayonda pedagoglar bir-birining kasbiy yondashuvlarini qabul qilishni o‘rganadi. Professional hamkorlik muhiti taʼlim sifati oshishining muhim omili sifatida namoyon bo‘ladi.Hamkorlikning muhim vazifalaridan yana biri bu bolalarda o‘quv faoliyatiga ijobiy motivatsiyani shakllantirishdir. MTT va maktab tomonidan tashkil etiladigan qo‘shma tadbirlar, tanishtiruv mashg‘ulotlari va maktab muhiti bilan tanishuv bolalarda qo‘rquv emas, balki qiziqish uyg‘otadi. Bolaning maktabni yangi imkoniyatlar makoni sifatida qabul qilishi taʼlim jarayonining muvaffaqiyatini belgilaydi. Motivatsion tayyorgarlik uzluksiz taʼlimning muhim vazifasi hisoblanadi.MTT va maktab hamkorligining yana bir muhim yo‘nalishi bu taʼlimda differensial yondashuvni davomiylik asosida tashkil etishdir. Maktabgacha taʼlim bosqichida aniqlangan individual xususiyatlar maktab taʼlimida ham eʼtiborga olinishi zarur. Bu jarayon bolalarning kuchli tomonlarini rivojlantirish va qiyinchiliklarini yumshatishga xizmat qiladi. Differensial yondashuvning uzluksizligi bolaning taʼlim yo‘lini individual trayektoriya asosida tashkil etish imkonini beradi.Hamkorlikning muhim vazifalaridan biri bu tarbiyaviy taʼsirning izchilligini taʼminlashdir. MTT va maktabda bolaga qo‘yiladigan axloqiy talablar, xulq-atvor qoidalari va ijtimoiy normalar o‘rtasida keskin farqlar bo‘lmasligi kerak. Tarbiyaviy yondashuvlar uyg‘unlashganda, bola qaysi muhitda bo‘lishidan qatʼi nazar barqaror qoidalarga amal qiladi. Tarbiyaviy uzviylik bolaning ijtimoiy barqarorligini taʼminlaydi.MTT va maktab hamkorligining yana bir muhim vazifasi bu o‘quv faoliyatiga mos bo‘lgan o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Maktabgacha taʼlim bosqichida boshlangan mustaqil faoliyat elementlari maktab taʼlimida kengaytiriladi. Bola o‘z vaqtini rejalashtirish, vazifalarni bajarish va natija uchun javob berishni o‘rganadi. O‘zini boshqarishga tayyorgarlik maktab muvaffaqiyatining muhim omili hisoblanadi.Hamkorlik doirasida muhim vazifalardan biri bu pedagogik talablar yuklamasini muvozanatlashtirishdir. MTTdan maktabga o‘tayotgan bolaga birdaniga yuqori talablar qo‘yilishi salbiy psixologik holatlarni keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli MTT va maktab pedagoglari talablar bosqichma-bosqich kuchayib borishini taʼminlashi lozim. Bosqichli talablar tizimi bolaning o‘quv faoliyatiga moslashuvini yengillashtiradi.MTT va maktab hamkorligining muhim vazifalaridan yana biri bu erta pedagogik profilaktika mexanizmlarini muvofiqlashtirishdir. Maktabgacha taʼlimda aniqlangan o‘rganishdagi yoki xulqiy qiyinchiliklar maktab bilan hamkorlikda chuqurlashib ketmasdan oldini olish choralarini ko‘rishga imkon beradi. Profilaktik uzviylik bolaning taʼlim yo‘lida barqaror rivojlanishini taʼminlaydi.MTT va maktab hamkorligining qo‘shimcha maqsad va vazifalari taʼlim jarayonini bola shaxsiga yo‘naltirilgan, moslashuvchan va izchil tizim sifatida shakllantirishga xizmat qiladi. Ushbu hamkorlik orqali taʼlim bosqichlari o‘rtasidagi bog‘liqlik mustahkamlanadi va bolalarning maktab hayotiga muvaffaqiyatli kirib borishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratiladi.
2.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik shakllari
Maktabgacha taʼlim tashkiloti va maktab o‘rtasidagi hamkorlikni taʼminlash jarayoni turli hamkorlik shakllari orqali amalga oshiriladi. Ushbu shakllar taʼlim bosqichlari o‘rtasidagi uzviylikni mustahkamlash, pedagogik jarayonlarni muvofiqlashtirish hamda bolalarning maktab taʼlimiga moslashuvini yengillashtirishga xizmat qiladi. Hamkorlik shakllari bir-birini to‘ldiruvchi va tizimli xarakterga ega bo‘lib, ular pedagogik, tashkiliy, metodik va ijtimoiy yo‘nalishlarda namoyon bo‘ladi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning muhim shakllaridan biri bu pedagogik hamkorlik shaklidir. Ushbu shakl tarbiyachilar va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasidagi bevosita kasbiy muloqot orqali amalga oshiriladi. Pedagoglar birgalikda bolalarning rivojlanish darajasi, qiziqishlari va ehtiyojlarini muhokama qiladi, taʼlim jarayonidagi uzviylikni taʼminlashga qaratilgan umumiy yondashuvlarni belgilaydi. Pedagoglararo hamkorlik taʼlim bosqichlari o‘rtasidagi metodik tafovutlarni kamaytiradi.Hamkorlikning muhim shakllaridan yana biri bu metodik hamkorlik shaklidir. Bu shakl orqali MTT va maktab pedagoglari o‘rtasida metodik tajriba almashish, ochiq mashg‘ulotlar, dars kuzatuvlari va metodik seminarlar tashkil etiladi. Maktabgacha taʼlimda qo‘llaniladigan o‘yin asosidagi metodlar maktab taʼlimidagi o‘quv faoliyati bilan uyg‘unlashtiriladi. Metodik uyg‘unlikka asoslangan hamkorlik bolaning taʼlim jarayoniga moslashuvini yengillashtiradi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning yana bir shakli bu tashkiliy hamkorlik shaklidir. Ushbu shakl doirasida qo‘shma rejalar, jadval va tadbirlar ishlab chiqiladi. MTT va maktab rahbarlari o‘rtasida kelishilgan rejalar asosida bolalar uchun tanishtiruv tashriflari, umumiy bayramlar va taʼlimiy tadbirlar tashkil etiladi. Tashkiliy muvofiqlik hamkorlik jarayonining izchilligini taʼminlaydi.Hamkorlikning muhim shakllaridan biri bu axborot almashuviga asoslangan hamkorlik shaklidir. MTT va maktab o‘rtasida bolalarning rivojlanishi, xulq-atvori va o‘rganishdagi xususiyatlari bo‘yicha tizimli axborot almashinuvi yo‘lga qo‘yiladi. Ushbu shakl orqali maktab pedagoglari bolaning maktabgacha taʼlim davridagi rivojlanish tajribasi bilan tanishadi. Axborot uzviyligi bolaning individual ehtiyojlariga mos taʼlimni tashkil etishga imkon beradi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning yana bir shakli bu psixologik-pedagogik hamkorlik shaklidir. Ushbu shakl MTT va maktab psixologlari o‘rtasidagi hamkorlikni nazarda tutadi. Bolaning maktabga tayyorgarlik darajasi, emotsional holati va ijtimoiy moslashuvi bo‘yicha olib borilgan kuzatuvlar o‘zaro muhokama qilinadi. Psixologik qo‘llab-quvvatlashga asoslangan hamkorlik bolaning maktab muhitiga moslashuvini yengillashtiradi.Hamkorlikning muhim shakllaridan yana biri bu ota-onalar bilan qo‘shma hamkorlik shaklidir. MTT va maktab tomonidan ota-onalar uchun birgalikda seminarlar, maslahatlar va ochiq uchrashuvlar tashkil etiladi. Ushbu tadbirlar ota-onalarning pedagogik savodxonligini oshiradi va bolaga nisbatan yagona yondashuvni shakllantiradi. Ota-onalar bilan integratsiyalashgan hamkorlik taʼlim muhitining barqarorligini taʼminlaydi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning muhim shakllaridan biri bu moslashuv tadbirlariga asoslangan hamkorlik shaklidir. Bolalar uchun maktab bilan tanishuv mashg‘ulotlari, maktab binosiga tashriflar va boshlang‘ich sinf muhitini kuzatish tadbirlari tashkil etiladi. Bu shakl bolaning maktabga nisbatan ijobiy munosabatini shakllantirishga xizmat qiladi. Moslashuvga yo‘naltirilgan hamkorlik o‘quv jarayoniga qadam qo‘yishni yengillashtiradi.Hamkorlikning yana bir muhim shakli bu tarbiyaviy hamkorlik shaklidir. MTT va maktabda bolalarga qo‘yiladigan axloqiy talablar, xulq-atvor qoidalari va ijtimoiy normalar o‘zaro kelishilgan holda amalga oshiriladi. Tarbiyaviy yondashuvlardagi izchillik bolaning ijtimoiy barqarorligini taʼminlaydi. Tarbiyaviy talablarning uyg‘unligi uzluksiz tarbiya tizimini shakllantiradi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning yana bir shakli bu innovatsion va loyiha asosidagi hamkorlik shaklidir. MTT va maktab pedagoglari tomonidan qo‘shma pedagogik loyihalar, tajriba sinovlari va ijodiy tashabbuslar amalga oshiriladi. Ushbu shakl pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga ham ijobiy taʼsir ko‘rsatadi. Loyiha faoliyatiga asoslangan hamkorlik taʼlim jarayonini boyitadi.Hamkorlik shakllarining muhim jihati shundaki, ular bir-biridan mustaqil emas, balki o‘zaro bog‘liq holda amalga oshiriladi. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik shakllarining xilma-xilligi taʼlim jarayonini moslashuvchan va bola shaxsiga yo‘naltirilgan tizim sifatida tashkil etishga imkon beradi. Ushbu shakllar orqali taʼlim bosqichlari o‘rtasida uzviylik mustahkamlanadi va bolalarning maktab hayotiga muvaffaqiyatli moslashuvi taʼminlanadi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning samaradorligi ko‘p jihatdan uning amaliy mazmun bilan to‘ldirilganligiga bog‘liq. Amaliy misollar orqali hamkorlik shakllari real pedagogik jarayonlarga integratsiyalashadi va uzluksiz taʼlimni taʼminlashda muhim vositaga aylanadi. Quyida maktabgacha taʼlim amaliyotida keng qo‘llaniladigan va natija berayotgan hamkorlik shakllarining real misollari keltiriladi.Pedagoglararo amaliy hamkorlik doirasida MTT tarbiyachilari va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasida “Bir bola — ikki bosqich” tamoyiliga asoslangan uchrashuvlar tashkil etiladi. Ushbu uchrashuvlarda aniq bolalar misolida ularning rivojlanish xususiyatlari, o‘rganish uslubi va ijtimoiy moslashuv darajasi muhokama qilinadi. Bu amaliyot maktab o‘qituvchisiga bolani tayyor holatda qabul qilish imkonini beradi va individual yondashuvni kuchaytiradi.Ochiq mashg‘ulot va darslarni kuzatish hamkorlikning samarali amaliy shakli hisoblanadi. MTT tarbiyachilari boshlang‘ich sinf darslarini kuzatadi, maktab o‘qituvchilari esa maktabgacha taʼlim mashg‘ulotlarida ishtirok etadi. Ushbu kuzatuvlar orqali pedagoglar o‘rtasida metodik tafovutlar aniqlanadi va ularni bosqichma-bosqich yumshatish imkoniyati yaratiladi. Kuzatuvga asoslangan metodik uyg‘unlik pedagogik uzviylikni kuchaytiradi.Maktab bilan tanishtiruv haftaligi amaliy hamkorlikning samarali shakli sifatida keng qo‘llaniladi. Ushbu haftalik doirasida MTT tarbiyalanuvchilari maktab binosiga tashrif buyuradi, sinfxonalar, sport zali va kutubxona bilan tanishadi. Baʼzi hollarda ular qisqa muddatli dars jarayonida kuzatuvchi sifatida ishtirok etadi. Bu amaliyot bolalarda maktabga nisbatan qo‘rquv emas, balki qiziqish va ijobiy munosabatni shakllantiradi.Psixologik moslashuv dasturlari hamkorlikning muhim amaliy shakli hisoblanadi. MTT va maktab psixologlari tomonidan birgalikda ishlab chiqilgan qisqa mashg‘ulotlar bolalarda o‘zini tutish, jamoaga moslashish va emotsiyalarni boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantirishga qaratiladi. Ushbu dasturlar ayniqsa tortinchoq yoki moslashuvi sekin kechadigan bolalar uchun samarali bo‘ladi. Psixologik uzviylik bolaning maktabga kirish jarayonini yengillashtiradi.Ota-onalar uchun qo‘shma seminarlar hamkorlikning muhim amaliy ko‘rinishidir. MTT va maktab pedagoglari birgalikda “Farzandni maktabga qanday tayyorlash kerak?” mavzusida seminarlar o‘tkazadi. Ushbu seminarlar orqali ota-onalarga maktab talablari, bolada shakllantirilishi zarur bo‘lgan ko‘nikmalar va tarbiyaviy yondashuvlar tushuntiriladi. Ota-onalar bilan uzviy hamkorlik bolaga nisbatan yagona pedagogik muhitni yaratadi.
Metodik portfelni uzatish amaliyoti hamkorlikning samarali shakli sifatida qo‘llaniladi. MTT tomonidan bolaning rivojlanish xaritasi, qiziqishlari va individual xususiyatlari haqida qisqa metodik tavsiyalar maktabga taqdim etiladi. Ushbu hujjatlar maktab pedagoglariga bolaning imkoniyatlarini hisobga olgan holda o‘quv jarayonini tashkil etish imkonini beradi. Axborotga asoslangan uzviylik individual yondashuvni mustahkamlaydi.Qo‘shma bayram va tarbiyaviy tadbirlar hamkorlikning ijtimoiy-amaliy shakli hisoblanadi. MTT va maktab tomonidan birgalikda o‘tkaziladigan tadbirlar bolalarda jamoaga moslashish va o‘zini tutish madaniyatini rivojlantiradi. Bunday tadbirlar maktab muhitini bolalar uchun yaqinlashtiradi va ijtimoiy tajribani boyitadi.Bosqichma-bosqich talablar modeli amaliy hamkorlikning muhim ko‘rinishidir. MTT va maktab pedagoglari birgalikda bolalarga qo‘yiladigan talablarni kelishib oladi va ularni bosqichma-bosqich kuchaytiradi. Bu model bolalarda stressni kamaytiradi va o‘quv faoliyatiga tabiiy o‘tishni taʼminlaydi. Talablar muvozanati uzluksiz taʼlimning muhim sharti sifatida namoyon bo‘ladi.Loyiha asosidagi hamkorlik amaliyotda samarali natija berayotgan shakllardan biridir. MTT va maktab pedagoglari tomonidan “Men maktabga tayyorman”, “Bilimlar olamiga ilk qadam” kabi kichik loyihalar amalga oshiriladi. Ushbu loyihalarda bolalar ijodiy, ijtimoiy va kognitiv faoliyat orqali maktabga tayyorlanadi. Loyiha faoliyati bolalarda mustaqillik va masʼuliyat hissini rivojlantiradi.MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik shakllarining amaliy misollari taʼlim jarayonini formal darajadan real pedagogik jarayonga aylantiradi. Ushbu amaliyotlar orqali taʼlim bosqichlari o‘rtasida uzviylik mustahkamlanadi va bolalarning maktab taʼlimiga muvaffaqiyatli moslashuvi uchun zarur sharoitlar yaratiladi.
3.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning (direktorning) roli.
Maktabgacha taʼlim tashkiloti va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning samaradorligi bevosita rahbar (direktor)ning boshqaruv pozitsiyasi, tashabbuskorligi va strategik fikrlash qobiliyati bilan belgilanadi. Rahbar ushbu jarayonda faqat maʼmuriy ijrochi emas, balki uzluksiz taʼlimni taʼminlovchi yetakchi subyekt sifatida maydonga chiqadi. Aynan rahbar tomonidan belgilangan ustuvor yo‘nalishlar MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning mazmuni, shakli va natijadorligini belgilab beradi.Rahbarning hamkorlikni tashkil etishdagi asosiy vazifalaridan biri bu uzluksiz taʼlim g‘oyasini institutsional darajada joriy etishdir. Direktor MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalarni alohida tashabbus yoki epizodik tadbir sifatida emas, balki taʼlim tizimining ajralmas qismi sifatida ko‘rishi lozim. Ushbu yondashuv rahbar tomonidan qabul qilingan boshqaruv qarorlarida, yillik rejalar va ichki meʼyoriy hujjatlarda o‘z aksini topadi. Strategik yondashuv hamkorlikni barqaror tizimga aylantiradi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning muhim roli bu tashkiliy muvofiqlashtirishdir. Direktor MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalarda asosiy muvofiqlashtiruvchi shaxs sifatida ishtirok etadi. U pedagoglar o‘rtasidagi hamkorlikni rag‘batlantiradi, qo‘shma tadbirlar va uchrashuvlar uchun sharoit yaratadi hamda masʼul shaxslarni aniq belgilaydi. Tashkiliy aniqlik bo‘lmagan taqdirda hamkorlik tasodifiy va sust tus oladi.Rahbarning hamkorlikni tashkil etishdagi yana bir muhim jihati bu pedagogik jamoani hamkorlikka ruhlantirishdir. MTT tarbiyachilari va maktab o‘qituvchilari o‘rtasidagi hamkorlik faqat buyruq yoki topshiriqlar orqali emas, balki ichki ehtiyoj va tushuncha asosida shakllangandagina samarali bo‘ladi. Direktor pedagogik jamoada hamkorlik madaniyatini shakllantirib, uzluksiz taʼlimning ahamiyatini tushuntirishi lozim. Motivatsiyaga asoslangan boshqaruv bu jarayonda muhim rol o‘ynaydi.Rahbarning muhim vazifalaridan biri bu hamkorlikning huquqiy va meʼyoriy asoslarini taʼminlashdir. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik memorandumlar, qo‘shma rejalar yoki kelishuvlar asosida amalga oshirilganda uning barqarorligi oshadi. Direktor ushbu hujjatlarning mazmunini taʼlim maqsadlariga mos holda ishlab chiqishni taʼminlaydi va ularning ijrosini nazorat qiladi. Huquqiy asoslangan hamkorlik masʼuliyat va intizomni mustahkamlaydi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning roli axborot almashuvini yo‘lga qo‘yish bilan ham chambarchas bog‘liqdir. Direktor MTT va maktab o‘rtasida bolalar rivojlanishi, taʼlim jarayonidagi yutuqlar va muammolar bo‘yicha tizimli axborot almashuvini tashkil etadi. Ushbu jarayonda maxfiylik, aniqlik va maqsadlilik tamoyillariga amal qilinadi. Axborotga asoslangan boshqaruv uzviylikni taʼminlashning muhim vositasidir.Rahbarning hamkorlikni tashkil etishdagi muhim roli bu metodik uyg‘unlikni boshqarishdir. Direktor tarbiyachilar va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasida metodik yaqinlashuvni qo‘llab-quvvatlaydi, ochiq mashg‘ulotlar va tajriba almashish uchun sharoit yaratadi. Bu orqali MTTdagi o‘yin faoliyatiga asoslangan yondashuvlar maktabdagi o‘quv faoliyati bilan izchil bog‘lanadi. Metodik muvofiqlik bolalarning maktabga moslashuvini yengillashtiradi.Hamkorlik jarayonida rahbarning yana bir muhim vazifasi bu psixologik uzviylikni taʼminlashdir. Direktor MTT va maktab psixologlari o‘rtasidagi hamkorlikni qo‘llab-quvvatlab, bolalarning emotsional holati va moslashuv jarayonini nazorat qiladi. Ushbu jarayon bolalarning individual ehtiyojlarini inobatga olgan holda tashkil etiladi. Psixologik qo‘llab-quvvatlash maktabga o‘tish davrining og‘riqsiz kechishiga xizmat qiladi.Rahbarning hamkorlikni tashkil etishdagi roli ota-onalar bilan ishlashni muvofiqlashtirishda ham namoyon bo‘ladi. Direktor MTT va maktab tomonidan olib boriladigan ota-onalar bilan ishlash tadbirlarini uyg‘unlashtirib, ularga yagona pedagogik yondashuvni taqdim etadi. Ota-onalar uchun o‘tkaziladigan seminarlar, maslahatlar va uchrashuvlar aynan rahbar tashabbusi bilan tizimli yo‘lga qo‘yiladi. Oila–MTT–maktab hamkorligi rahbar tomonidan boshqarilgandagina samarali bo‘ladi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning muhim funksiyalaridan biri bu natijadorlikni monitoring qilish va tahlil etishdir. Direktor MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning real taʼlimiy taʼsirini baholab boradi, kuchli va zaif jihatlarni aniqlaydi. Ushbu tahlil asosida hamkorlik shakllari takomillashtiriladi va yangi tashabbuslar ilgari suriladi. Tahliliy boshqaruv hamkorlikning sifat jihatdan rivojlanishini taʼminlaydi.Rahbarning hamkorlikni tashkil etishdagi roli masʼuliyatni taqsimlash va javobgarlikni aniqlashtirish bilan ham bog‘liqdir. Hamkorlik doirasida kim nima uchun javobgar ekanligi aniq belgilab olinmasa, tashabbuslar samarasiz bo‘lib qoladi. Direktor har bir masʼul shaxsning vazifalarini aniqlab, ijro intizomini taʼminlaydi. Aniq javobgarlik tizimi hamkorlikning samaradorligini oshiradi.
Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning roli innovatsion yondashuvlarni joriy etish orqali ham namoyon bo‘ladi. Direktor anʼanaviy hamkorlik shakllari bilan cheklanib qolmasdan, yangi pedagogik texnologiyalar, loyiha faoliyati va raqamli vositalar orqali MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalarni rivojlantiradi. Innovatsion boshqaruv uzluksiz taʼlim tizimini zamonaviy talablar asosida takomillashtiradi.Rahbar uchun MTT va maktab hamkorligini tashkil etish jarayoni nafaqat tashkiliy vazifa, balki pedagogik yetakchilik, ijtimoiy masʼuliyat va taʼlim sifati uchun javobgarlikning amaliy ifodasi hisoblanadi. Direktorning boshqaruv yondashuvi orqali hamkorlik real pedagogik mazmun kasb etadi va uzluksiz taʼlimning muhim bo‘g‘iniga aylanadi.MTT va maktab hamkorligini taʼminlashda rahbarning roli faqat mavjud jarayonlarni boshqarish bilan cheklanib qolmaydi, balki institutsional madaniyatni shakllantirish bilan ham bog‘liqdir. Direktor tomonidan yaratilgan boshqaruv muhiti hamkorlikka ochiq bo‘lsa, pedagoglar tashabbus ko‘rsatishga moyil bo‘ladi. Agar rahbar hamkorlikni qo‘llab-quvvatlovchi qadriyatlarni kundalik boshqaruv amaliyotiga singdirsa, MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalar tabiiy va barqaror tus oladi. Hamkorlikka yo‘naltirilgan madaniyat rahbar shaxsiy pozitsiyasidan boshlanadi.Rahbarning muhim rollaridan biri bu kelishmovchiliklarni boshqarish va murosani taʼminlashdir. MTT va maktab pedagoglari o‘rtasida metodik yondashuvlar, talablar yoki tashkiliy masalalarda kelishmovchiliklar yuzaga kelishi mumkin. Direktor ushbu vaziyatlarda taraflardan birini qo‘llab-quvvatlash emas, balki muvozanatli va adolatli yechim topishga intilishi lozim. Konstruktiv konfliktlarni boshqarish hamkorlikni zaiflashtirmaydi, aksincha, uni sifat jihatdan boyitadi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning alohida roli vaqt va resurslarni muvofiqlashtirish bilan bog‘liqdir. MTT va maktab pedagoglari ko‘pincha yuqori ish yuklamasiga ega bo‘lganligi sababli, qo‘shma faoliyatni rejalashtirish qiyinchilik tug‘diradi. Direktor hamkorlikka ajratiladigan vaqtni oldindan rejalashtirishi, uni ish rejalariga integratsiya qilishi va ortiqcha yuklama sifatida qabul qilinishining oldini olishi zarur. Resurslarga sezgir boshqaruv hamkorlikning amaliy amalga oshishiga xizmat qiladi.
Rahbarning muhim vazifalaridan biri bu kadrlar tanlash va joylashtirishda uzviylik omilini hisobga olishdir. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikni rivojlantirish uchun muloqotga ochiq, innovatsion fikrlaydigan va jamoada ishlashga tayyor pedagoglar jalb etilishi muhim. Direktor kadrlar siyosatida hamkorlikka tayyorlikni muhim mezon sifatida belgilaganida, uzluksiz taʼlim jarayonlari yanada samarali kechadi. Hamkorlik kompetensiyasi rahbar tomonidan qadrlanishi lozim bo‘lgan professional sifatdir.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning yana bir muhim roli bu ichki nazoratni rivojlantiruvchi vositaga aylantirishdir. Direktor hamkorlik faoliyatini faqat tekshiruv yoki baholash nuqtayi nazaridan emas, balki rivojlanish imkoniyati sifatida ko‘rishi zarur. Hamkorlik doirasida o‘tkazilgan tadbirlar, uchrashuvlar va loyihalar tahlil qilinib, pedagoglar bilan birgalikda muhokama qilinadi. Refleksiv boshqaruv hamkorlikning sifat jihatdan takomillashishiga xizmat qiladi.Rahbarning muhim rollaridan biri bu norasmiy hamkorlik aloqalarini qo‘llab-quvvatlashdir. Rasmiy rejalar va hujjatlar bilan bir qatorda, pedagoglar o‘rtasidagi norasmiy muloqot ham uzluksiz taʼlimni mustahkamlashda muhim ahamiyatga ega. Direktor norasmiy uchrashuvlar, tajriba almashish suhbatlari va kichik ijodiy guruhlar faoliyatini rag‘batlantirishi mumkin. Norasmiy hamkorlik muhitini yaratish pedagogik yaqinlashuvni tezlashtiradi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning alohida roli o‘zgarishlarni boshqarish bilan ham bog‘liqdir. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik yangi yondashuvlar, yangi talablar va yangi ish uslublarini joriy etishni talab etadi. Bunday vaziyatda baʼzi pedagoglarda qarshilik yoki befarqlik paydo bo‘lishi mumkin. Direktor o‘zgarishlarning mazmunini tushuntirib, ularning zarurligini asoslab berishi va jamoani asta-sekin moslashtirishi lozim. O‘zgarishlarni yumshoq boshqarish hamkorlikni barqarorlashtiradi.Rahbarning muhim vazifalaridan biri bu muvaffaqiyatli tajribalarni tan olish va ommalashtirishdir. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikda ijobiy natija bergan tashabbuslar rahbar tomonidan eʼtirof etilib, jamoa ichida tarqatilishi zarur. Bu pedagoglarda faxr hissini uyg‘otadi va hamkorlikka nisbatan ijobiy munosabatni kuchaytiradi. Eʼtirofga asoslangan boshqaruv jamoani rag‘batlantiruvchi kuchga aylanadi.Hamkorlikni tashkil etishda rahbarning yana bir muhim roli bu institutsional xotirani shakllantirishdir. Hamkorlik tajribalari, o‘tkazilgan tadbirlar, ishlangan metodik materiallar va xulosalar tizimli ravishda hujjatlashtirilganda, ular rahbar yoki kadrlar almashinuvidan qatʼi nazar davomiylikni saqlab qoladi. Tajriba uzluksizligi MTT va maktab hamkorligini barqaror tizimga aylantiradi.Rahbar uchun MTT va maktab hamkorligini tashkil etish jarayoni pedagogik jarayonni muvofiqlashtirishdan tashqari, yetakchilik falsafasi, insoniy munosabatlar va taʼlimga bo‘lgan masʼuliyatning amaliy ifodasi sifatida namoyon bo‘ladi. Aynan rahbarning yondashuvi orqali hamkorlik rasmiy aloqalar doirasidan chiqib, uzluksiz taʼlimning real mexanizmiga aylanadi.
4.Hamkorlik samaradorligini oshirish yo‘llari
Maktabgacha taʼlim tashkiloti va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning samaradorligi faqat aloqalarning mavjudligi bilan emas, balki ularning mazmuni, chuqurligi va taʼlim jarayoniga real taʼsiri bilan belgilanadi. Amaliyotda ko‘plab hamkorlik tashabbuslari rasmiy rejalar doirasida qolib ketishi, taʼlim sifatiga sezilarli taʼsir ko‘rsatmasligi mumkin. Shu sababli hamkorlik samaradorligini oshirish uzluksiz taʼlim tizimini takomillashtirishning muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.Hamkorlik samaradorligini oshirishning muhim yo‘llaridan biri bu hamkorlikni aniq natijalarga yo‘naltirishdir. MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlik umumiy maqsadlar bilan cheklanib qolmasdan, bolalarning maktabga moslashuvi, o‘quv faoliyatiga tayyorgarligi va ijtimoiy rivojlanishidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq aniq natijalarni ko‘zda tutishi lozim. Natijaga yo‘naltirilgan yondashuv hamkorlikni formal jarayondan real pedagogik mexanizmga aylantiradi.Samaradorlikni oshirishning yana bir muhim yo‘li bu hamkorlikni tizimli rejalashtirishdir. Hamkorlik tadbirlari tasodifiy yoki mavsumiy emas, balki yil davomida izchil rejalashtirilgan holda amalga oshirilganda ularning taʼsiri kuchayadi. MTT va maktab tomonidan ishlab chiqiladigan qo‘shma ish rejalarida muddatlar, masʼullar va kutilayotgan natijalar aniq ko‘rsatilishi zarur. Tizimli rejalashtirish hamkorlik jarayonlarining uzluksizligini taʼminlaydi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda pedagoglararo muloqotni chuqurlashtirish muhim ahamiyatga ega. Tarbiyachilar va boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari o‘rtasidagi muloqot faqat rasmiy yig‘ilishlar bilan cheklanmasligi kerak. Kundalik pedagogik muammolar, bolalarning individual xususiyatlari va metodik yondashuvlar bo‘yicha doimiy fikr almashish samaradorlikni oshiradi. Mazmunli professional muloqot pedagogik uzviylikni mustahkamlaydi.Hamkorlik samaradorligini oshirishning muhim yo‘llaridan biri bu metodik uyg‘unlikni kuchaytirishdir. Maktabgacha taʼlimda ustuvor bo‘lgan o‘yin, kuzatuv va faoliyatga asoslangan yondashuvlar maktab taʼlimidagi o‘quv faoliyati bilan izchil bog‘langanda, bola uchun o‘tish jarayoni yengillashadi. Metodik yaqinlashuv pedagoglar tomonidan ongli ravishda qo‘llab-quvvatlanganda hamkorlik real natija beradi. Metodik izchillik taʼlim samaradorligini oshiruvchi muhim omil hisoblanadi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda axborot almashuvining sifatini yaxshilash alohida ahamiyat kasb etadi. Bolaning rivojlanishi, qiziqishlari va ehtiyojlari haqidagi maʼlumotlar maktabga to‘liq va tizimli yetkazilganda, o‘qituvchi taʼlim jarayonini shunga mos ravishda tashkil etadi. Axborotning kechikishi yoki yuzaki bo‘lishi hamkorlikning taʼsirini pasaytiradi. Aniq va maqsadli axborot uzluksiz taʼlimning muhim shartidir.Hamkorlik samaradorligini oshirishning yana bir muhim yo‘li bu psixologik uzviylikni kuchaytirishdir. MTT va maktab psixologlari o‘rtasidagi hamkorlik bolalarning emotsional holati, stressga chidamliligi va moslashuv darajasini hisobga olish imkonini beradi. Psixologik jihatdan qo‘llab-quvvatlangan bola maktab muhitida o‘zini erkin his qiladi. Psixologik moslashuvni boshqarish hamkorlik samaradorligiga bevosita taʼsir ko‘rsatadi.Samaradorlikni oshirish yo‘llaridan biri bu ota-onalarni hamkorlik jarayoniga faol jalb etishdir. Ota-onalar MTT va maktab o‘rtasidagi hamkorlikning bevosita ishtirokchisiga aylanganda, bolaga nisbatan yagona pedagogik yondashuv shakllanadi. Ota-onalar uchun tashkil etiladigan qo‘shma seminarlar, maslahatlar va ochiq tadbirlar hamkorlikning ijtimoiy samaradorligini oshiradi. Oila bilan uzviy hamkorlik taʼlim jarayonining barqarorligini taʼminlaydi.
Hamkorlik samaradorligini oshirishda rahbarlik qo‘llab-quvvatlashi muhim rol o‘ynaydi. MTT va maktab rahbarlari hamkorlikni ustuvor yo‘nalish sifatida belgilab, unga tashkiliy va maʼnaviy ko‘mak ko‘rsatganda, pedagoglar faolroq ishtirok etadi. Rahbar tomonidan yaratilgan qo‘llab-quvvatlovchi muhit hamkorlikning barqarorligini taʼminlaydi. Yetakchilikka asoslangan boshqaruv samaradorlikni oshiruvchi omillardan biridir.Hamkorlik samaradorligini oshirishning muhim yo‘llaridan yana biri bu hamkorlik natijalarini tahlil qilish va baholashdir. Amalga oshirilgan tadbirlar, metodik uchrashuvlar va qo‘shma faoliyatlarning taʼlim jarayoniga taʼsiri muntazam tahlil qilinishi lozim. Ushbu tahlil natijalari asosida hamkorlik shakllari takomillashtiriladi. Refleksiv yondashuv hamkorlikni doimiy rivojlantirishga xizmat qiladi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda innovatsion yondashuvlarni joriy etish ham muhim ahamiyatga ega. Raqamli platformalar, onlayn muloqot vositalari va qo‘shma loyiha faoliyati MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalarni zamonaviy talablar asosida rivojlantiradi. Innovatsiyalar hamkorlikni yanada moslashuvchan va qulay qiladi. Innovatsion hamkorlik uzluksiz taʼlimning zamonaviy modelini shakllantiradi.Hamkorlik samaradorligini oshirishning yana bir yo‘li bu barqarorlikni taʼminlashdir. Hamkorlik bir martalik tashabbuslar bilan cheklanib qolmasdan, davomiy va anʼanaga aylangan jarayonga aylanganda uning samarasi oshadi. Buning uchun hamkorlik tajribalari hujjatlashtiriladi, yangi pedagoglarga uzatiladi va institutsional xotira shakllantiriladi. Barqaror hamkorlik tizimi taʼlim bosqichlari o‘rtasidagi uzviylikni mustahkamlaydi.MTT va maktab hamkorligi samaradorligini oshirishda muhim omillardan biri bu hamkorlikning bosqichma-bosqich modellashtirilishidir. Amaliyotda ko‘pincha hamkorlik barcha yo‘nalishlarda bir vaqtning o‘zida yo‘lga qo‘yishga uriladi, bu esa jarayonning yuzaki bo‘lishiga olib keladi. Samarali yondashuv sifatida avval eng muhim va zarur yo‘nalishlar aniqlanib, keyinchalik hamkorlik shakllari kengaytiriladi. Bosqichli rivojlanish modeli hamkorlikni barqaror va boshqariladigan jarayonga aylantiradi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda kutilmalarni aniqlashtirish muhim ahamiyatga ega. MTT va maktab pedagoglari hamkorlikdan nimani kutayotgani, qaysi natijalar muhimligi va qanday o‘zgarishlar ijobiy deb baholanishi oldindan kelishib olinmasa, hamkorlik samarasiz bo‘lishi mumkin. Aniq kutilmalar pedagoglar faoliyatini yagona maqsadga yo‘naltiradi va kelishmovchiliklarning oldini oladi.Samaradorlikni oshirishning muhim yo‘llaridan biri bu hamkorlikda refleksiya madaniyatini shakllantirishdir. Qo‘shma tadbirlar yoki metodik uchrashuvlardan so‘ng pedagoglar o‘zaro fikr almashib, nimalar muvaffaqiyatli bo‘lganini va qaysi jihatlar takomillashtirilishi kerakligini muhokama qiladi. Ushbu refleksiya rasmiy baholash emas, balki rivojlanishga xizmat qiluvchi jarayon sifatida tashkil etiladi. Refleksiv muloqot hamkorlik sifatini oshiradi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda pedagogik tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash muhim o‘rin tutadi. MTT va maktab pedagoglari tomonidan ilgari surilgan kichik g‘oyalar, metodik yangiliklar yoki ijodiy takliflar rahbarlar tomonidan rag‘batlantirilganda hamkorlik jonlanadi. Tashabbuskor pedagoglar hamkorlikni tashqi majburiyat emas, balki kasbiy imkoniyat sifatida qabul qiladi. Tashabbusga ochiq muhit samaradorlikni oshiruvchi muhim omil hisoblanadi.Samaradorlikni oshirishda norasmiy o‘rganish mexanizmlaridan foydalanish ham muhimdir. Pedagoglar o‘rtasidagi norasmiy suhbatlar, tajriba almashish jarayonlari va birgalikdagi muhokamalar ko‘pincha rasmiy seminar va yig‘ilishlardan ko‘ra samaraliroq bo‘ladi. Ushbu norasmiy muloqot rahbarlar tomonidan cheklanmasdan, aksincha, qo‘llab-quvvatlanganda hamkorlik yanada chuqurlashadi. Norasmiy professional muloqot hamkorlikning tabiiy rivojlanishiga xizmat qiladi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda moslashuvchan boshqaruv yondashuvi muhim ahamiyatga ega. Har bir MTT va maktabning sharoiti, imkoniyatlari va ehtiyojlari turlicha bo‘lgani sababli, hamkorlik shakllari ham bir xil bo‘lishi shart emas. Moslashuvchan yondashuv orqali hamkorlik mahalliy sharoitga moslashtiriladi va shu orqali uning samaradorligi oshadi. Kontekstga mos boshqaruv uzluksiz taʼlimning muhim sharti hisoblanadi.
Hamkorlik samaradorligini oshirishning yana bir muhim yo‘li bu pedagoglar o‘rtasida ishonch munosabatlarini mustahkamlashdir. Ishonch bo‘lmagan muhitda ochiq fikr almashish, tajriba ulashish va tanqidiy tahlil qilish qiyin kechadi. MTT va maktab pedagoglari bir-birini raqib emas, balki umumiy maqsad sari harakat qilayotgan hamkor sifatida qabul qilgandagina samarali natijalarga erishiladi. Ishonchga asoslangan hamkorlik pedagogik uzviylikni kuchaytiradi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda yuklama va masʼuliyatni muvozanatlashtirish ham muhim omildir. Hamkorlik faoliyati pedagoglar uchun qo‘shimcha yuklama sifatida emas, balki asosiy kasbiy faoliyatning mantiqiy davomi sifatida tashkil etilishi zarur. Buning uchun rahbarlar hamkorlik faoliyatini rejalashtirishda real vaqt va imkoniyatlarni hisobga olishi lozim. Muvozanatli rejalashtirish hamkorlikning davomiyligini taʼminlaydi.Samaradorlikni oshirishning muhim yo‘llaridan biri bu hamkorlikda kichik, ammo aniq yutuqlarni ko‘rsatib borishdir. Katta natijalarni kutish o‘rniga, kichik ijobiy o‘zgarishlarni qayd etish pedagoglarda motivatsiyani oshiradi. Masalan, bolalarning maktabga moslashuvi yengillashgani yoki pedagoglar o‘rtasidagi muloqot yaxshilangani ochiq eʼtirof etiladi. Kichik yutuqlarni tan olish hamkorlikni davom ettirishga undaydi.Hamkorlik samaradorligini oshirishda institutsional xotirani mustahkamlash muhim ahamiyatga ega. Hamkorlik jarayonida to‘plangan tajribalar, metodik ishlanmalar va tashkiliy qarorlar tizimli ravishda saqlanib, keyingi yillarda ham foydalanilishi zarur. Bu jarayon hamkorlikni shaxsga bog‘lab qo‘ymasdan, muassasa darajasida barqaror tizimga aylantiradi. Tajribaning uzluksizligi samaradorlikni saqlab qolishning muhim omili hisoblanadi.Hamkorlik samaradorligini oshirish yo‘llari MTT va maktab o‘rtasidagi aloqalarni chuqurlashtirib, ularni moslashuvchan, ishonchli va rivojlanishga yo‘naltirilgan pedagogik tizimga aylantiradi. Ushbu qo‘shimcha yondashuvlar orqali hamkorlik rasmiy rejalar doirasidan chiqib, real taʼlimiy taʼsir ko‘rsatuvchi mexanizm sifatida shakllanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi “Taʼlim to‘g‘risida”gi Qonuni. – Toshkent, 2020.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF–5712-son Farmoni. Maktabgacha taʼlim tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. – 2019.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining maktabgacha taʼlim faoliyatiga oid qarorlari va nizomlari.
4. Sattorov A. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida boshqaruv asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021.
5. To‘xtayeva G. Maktabgacha taʼlimda menejment. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022.
6. Xudoyberdiyev M. Pedagogik jamoani boshqarish. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.
7. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi. MTT va maktab o‘rtasida uzluksizlikni taʼminlash bo‘yicha metodik tavsiyalar.
8. Mahalla va oilani qo‘llab-quvvatlash vazirligi metodik materiallari.